14 Januar-Srpska Nova Godina

Doček Srpske Nove godine
Julijanska Nova godina (najčešće kod Srba: Srpska Nova godina 2012, a kod ostalih Stara Nova godina ili Pravoslavna Nova godina) je praznik koji se slavi 14. januara po gregorijanskom kalendaru svake godine. Tog datuma je 1. januar po Julijanskom kalendaru.

Iako nije zvanična Nova godina, ona se rado slavi u balkanskim zemljama kao što su Srbija, Crna Gora, Bosna i Hercegovina (Republika Srpska), Makedonija, pravoslavni delovi Hrvatske...

Takođe se slavi u Rusiji, Belorusiji, Ukrajini, Jermeniji, Moldaviji, Gruziji...

Zanimljivo je i to da tradicija obeležavanja Julijanske Nove godine postoji i u nekim nemačkim kantonima u Švajcarskoj (kao Alter Silvester), kao i u nekim delovima Galske zajednice u Škotskoj

Odakle Srbima Srpska Nova Godina - kako je nastala, istorija, značaj



U želji da je lepo dočekaju, srećnu Srpsku Novu godinu želim svim Srbima u Republici Srbiji, Republici Srpskoj i svim Srbima u rasejanju - gde god vas ima!... Živi mi bili i hiljadili se!

Nekad se, to, krilo, zamračivali se prozori i vrata, a sad može javno, možeš da izabereš gde ti je volja, platiš i dočekaš je!...

U tursko doba, Srbi su krili da proslavljaju svoje praznike. Često su i službu, Božju, morali da kriju, da se Bogu i svom svecu mole ispod zemlje, u zemunicama! Morali su da krišom igraju, bez muzike, instrumentalne, bez ljudskog glasa, da Turci ne bi otkrili! Jadno je, to, kolo, bilo, kolo u tišini, ali je, ipak, bilo kolo - a srpsko srce puno-prepuno!...

A kad se krio doček Nove godine, ili slava, Srbi su se krili od Srba! Tužno-tužno!...

Julijanska Nova godina (najčešće kod Srba: Srpska Nova godina, a kod ostalih Stara Nova godina ili Pravoslavna Nova godina) je praznik koji se slavi 14. januara po Gregorijanskom kalendaru svake godine. Tog datuma je 1. januar po Julijanskom kalendaru.
Iako nije zvanična Nova godina, ona se rado slavi u balkanskim zemljama kao što su Srbija, Crna Gora, Bosna i Hercegovina (Republika Srpska), Makedonija, pravoslavni delovi Hrvatske...

Takođe se slavi u Rusiji, Belorusiji, Ukrajini, Jermeniji, Moldaviji, Gruziji...

Zanimljivo je i to da tradicija obeležavanja Julijanske Nove godine postoji i u nekim nemačkim kantonima, u Švajcarskoj (kao Alter Silvester), kao i u nekim delovima Galske zajednice, u Škotskoj (Edinburški 'Am Bothan')...

Najstariji dokumentovan podatak o srpskom imenu datira iz 69. ili 75., u poznatoj knjizi Plinija Cecilija Drugog "Poznavanje prirode" gde nailazimo na srpsko ime u latinizovanom obliku - Serbi. On, doslovno, kaže: "A Cimmerio accolunt Maeotici, Vali, Serbi, Zingi, Psesii" (Pored Kimerana stanuju Meotici, Vali, Srbi, Zingi, Psesi). Topografija tla na kome se srpski etnički prvi put jasno imenuje je severoistočno od Bosfora, kod Kimerana, Sarmata i Međana.

Čitav vek posle ovog Plinijevog navoda (najkasnije 175.), nailazimo na pomen srpskog imena u delu "Geografija" velikog egipatskog naučnika koji je (svoja) dela pisao na starogrčkom jeziku, Klaudija Ptolemeja: Između Keraunskog planinskog venca i reke Ra, smešteni su Orineji, i Vali, i Srbi). Pored ovog antropogeografskog podatka po kom pleme Srba obitava u području Zakavkazja, u pontskom zaleđu, on daje još značajniji podatak da u Panoniji postoji i grad-naselje koji se naziva Serbinu). Ovaj "Srpski grad" ili "Srbica" ubeležen je na njegovoj mapi Donje Panonije ili Podunavskih regija negde u savskom porečju, na mestu današnje Gradiške, ili je moguće, čak, da ide i severozapadnije do Siska i Zagreba. Postojanje imena mesta koje je svoj toponim dobilo, očigledno prema narodu koji u njemu živi, prvorazredno je svedočanstvo kako to nije mogla da ostvari neka slučajna plemenska zajednica koja se tu zatekla, ili neki novopridošli element u Panoniju bez odgovarajućih karakteristika naroda s kulturnim identitetom, koji se pre sveg ogleda u samosvesnom nošenju vlastitog imena...

Po zvaničnoj istoriji, Srbi su se doselili - ovo doselili, uzmite metaforično - na Balkan početkom 7. veka (oko 626. godine), za vladavine cara Iraklija (610-641). Od tad se, sa sigurnošću, može govoriti o njihovoj istoriji.

Na Balkan su došli iz Bele Srbije, tj., Bojke, za koju se smatra da se nalazila u Polablju (mada to nije sigurno jer u modernoj istorijskoj nauci ima dosta i onih koji je smeštaju na teritoriju današnje Ukrajine!). U Polablju, Srbe kao zasebnu zajednicu nalazimo od 5. veka, među zapadnim Slovenima. Smatra se da se Bela Srbija ili Bojka nalazila na području današnje Nemačke (Lužički Srbi i danas žive na delu ovog prostora koji je obuhvatala Bela Srbija).

Međutim, nemoguće je tačno reći kad su i odakle Srbi stigli na područje ove Bele Srbije, odnosno da li su došli kao deo Slovena ili kao deo nekih drugih neslovenskih naroda.

I za same Slovene se ne može tačno reći kad su i odakle stigli na prostore koji se smatraju njihovom prapostojbinom. Činjenica da poreklo Srba nije tačno utvrđeno je otvorila prostor za pojavu različitih teorija o ovom pitanju u domaćoj istorijskoj nauci i paranauci (Vidi: Teorije o poreklu Srba).

Moderna srpska nacija spada u grupu južnoslovenskih naroda. Pojedini izvori tvrde da su Srbi biološki više balkanski Romani, ili mešavina nekog drugog starobalkanskog naroda, nego Sloveni (Pavle Ivić – "Srpski narod i njegov jezik", Konstantin Jireček – "Istorija Srba"). Generalno, određeni stepen asimilacije starih naroda nije karakterističan samo za Srbe već i za ostale narode u Evropi (starorimski filozof Seneka - "Teško da će se naći ijedna zemlja čiji su stanovnici autohtoni. Sve je to izmešano i jedno na drugo nakalemljeno. Jedni su odlazili, a drugi dolazili")...

Većina Srba živi u Srbiji. Drugi veći deo Srba živi u Bosni i Hercegovini (gde predstavljaju konstitutivni narod), tačnije u Republici Srpskoj, jednom od dva entiteta koji čine BiH. Pored Bosne i Hercegovine, velik broj Srba živi i u Crnoj Gori. Manji broj Srba živi u Makedoniji, Hrvatskoj, Sloveniji, Rumuniji, Albaniji i Mađarskoj.

Velik broj Srba, takođe, živi u tuđini (dijaspori), prvenstveno u Nemačkoj, Austriji, Švajcarskoj, SAD, Francuskoj, Kanadi i Australiji.

Najveće urbane populacije Srba u bivšoj Jugoslaviji nalaze se u Beogradu (1.417.187), Novome Sadu (141.475), Nišu (162.380), Kragujevcu (139.990) i Banjoj Luci (oko 200.000).

U inostranstvu se najveća srpska populacija može naći u severnoj Americi (Čikago i delovi Ilinoisa, zajedno s Torontom i južnim Ontarijom).

Srbi čine oko 66 % populacije Srbije, odnosno oko 6,7 miliona. Još 2,1 miliona Srba živi u okolnim državama Balkana. Broj Srba u tuđini (dijaspori) je nepoznat, ali se pretpostavlja da ih ima negde između 1,5 i 3,5 miliona, uključujući i ljude srpskog porekla. Ukupan broj Srba se kreće od 10 do 12 miliona, što zavisi i od broja ljudi u dijaspori.

Na trgovima više gradova i u turističkim centrima Srbije, 13. januara će biti organizovan doček Nove godine, koji se slavi po Julijanskom kalendaru.

U Beogradu neće biti organizovanog dočeka na trgovima, ali se u "Skadarliji", hotelima i splavovima spremaju za veselje, iako će zbog ekonomske krize, proslave biti skromnije nego prethodnih godina.
Posle slava, Nove godine i Božića, dođe red i na Srpsku Novu godinu. Ostaje li entuzijazma i para da se praznuje.
Sa svakim novim, drugim vremenom kroz ceo 20.vek, Srpska Nova godina u životu Srba menjala je svoj značaj.

Gregorijanski kalendar u Kraljevini SHS uveden je 1919. kad smo Novu godinu počeli da slavimo 31.decembra kao i većina sveta, a svoj disidentski oreol Srpska Nova godina nosila je posle Drugog svetskog rata, u inat socijalističkom režimu punih 40 godina!

Ma kako mislili da je Srpska Nova godina stara tekovina srpske tradicije, ona se, ipak, pre Drugog svetskog rata, podsećaju etnolozi, slavila samo u gradovima po ugledu na zapadne trendove, kao obeležje evropeizacije, dok selo za Srpsku Novu godinu nije znalo.

"Srpska Nova godina je u stvari rimska Nova godina, ali su je Srbi zadržali kao svoju Novu godinu. Proslavljaju i raduju se tom datumu koji nema izvorno crkveni smisao, prvi septembar je u stvari crkvena Nova godina", objašnjava arhimandrit Danilo, duhovnik "Spomen hrama Sv. Save".

Dakle, dan kao svaki drugi, ili početak Nove godine, tek 13. januara Novu godinu ne čekaju samo Srbi, Rusi, Jermeni, Moldavci i Gruzijci - oni retki koji vreme računaju po starom Julijanskom kalendaru iz vremena Cezara, već i nemački kantoni u Švajcarskoj i zajednice u Škotskoj - kao preživeli narodni otpor uvođenju Gregorijanskog kalendara 1582. godine. Beograđani i njihovi gosti, Srpsku Novu godinu, moći će da dočekaju tradicionalno uz vatromet i moleban u "Hramu Svetog Save".

Nova godina
Nova godina je dan kada po solarnim i sličnim kalendarima počinje sledeći kalendarski, datumski, ciklus, odnosno to je prvi dan u sledećoj godini.

U svim kulturama koje koriste godišnje kalendare dolazak nove godine se proslavlja kao praznik. U današnje doba, većina zemalja je prihvatila računanje vremena po gregorijanskom kalendaru i početak nove godine računa od 1. januara. Proslava Nove godine je u Jugoslaviji poseban značaj počela da dobija posle Drugog svetskog rata kada se pokušao suzbiti značaj koji je veliki deo hrišćanskog stanovništa sa tih prostora pridavao proslavi Božića, tako što se pažnja usredsredila na do tada manje proslavljanu i religiozno nepopularnu „Novu godinu“. Ovim se sa jedne strane izbegla (mada po nekima samo prividno) jedna manifestacija podvojenosti zbog kalendara stanovništva na religijskoj osnovi, ali se sa druge strane, po mišljenjima dela Jugoslovena, nepravedno stvarala opšta neprijateljska atmosfera prema onima koji su se odlučivali da nastave sa tradicijom proslave Božića.

Proslavljanje Nove godine na dan koji je gregorijanskim kalendarom označen kao prvi januar nije oduvek bilo prisutno; naime mnoge kulture su smenu godina, pre nego što se ustalio današnji običaj, obeležavale u proleće ili jesen. U hrišćanskim sredinama, prvi januar (grigorijanskog ili julijanskog kalendara) je takođe poznat kao dan na koji je Isus Hristos obrezan. Crkvena nova godina se slavi 14. septembra, kao dan početka liturgijskog ciklusa.

Dolazak Nove godine oko planete se može pratiti preko popisa vremenskih zona. U zemlje i teritorije koje su u UTC+X zoni, godina dolazi u (25-X) sati po našem vremenu, odn. (24-X) sati ako je tamo na snazi letnje vreme (na južnoj polulopti, označeno sa dve zvezdice **). Nova godina prvo stiže na kiribatska Linijska ostrva, u 11:00 31. 12. po našem vremenu, a poslednji slave na Samoi (zona UTC-11) i još nekim pacifičkim ostrvima u 12:00 1. 1. (u zoni UTC-12 niko ne živi ali može da se zatekne neki brod).

Gaj Julije Cezar i Srpska nova godina


Gaj Julije Cezar i Srpska nova godina
Bliži se još jedan 13. januar i “Nova” godina. Kao i svake godine u ovo vreme tako je i ove jedan tekst na sajtu rezervisan za priču o Milutinu Milankoviću i istoriji kalendara. Ovog puta tekst će biti malo drugačiji, biće kombinacija svih tekstova napisanih tokom prethodnih pet godina. Krenimo od početka…

Od nastanka civilizacije ljudi su tražili sve bolje načine da mere vreme. Korištene su različite jedinice, različiti načini i različiti kalendari. Tokom poslednjih nekoliko hiljada godina korišteno je više od 1500 kalenara, većina ovih kalendara korišćena je za verske potrebe. Danas je u upotrebi ostalo još oko 50 različitih vrsta kalendara.

Kad god i gde god nastajali kalendari su imali zajedniči cilj – da omoguće što tačnije merenje vremenskih intervala. Svi narodi nastojali su da naprave što tačniji kalendar, kalendar koji bi im omogućio da prate periodične promene u prirodi i tako olakšaju život i rad, gajenje stoje i useva. Kako je zadatak svih kalendara bio da prate periodične promene u prirodi, njihovi tvorci su nastojali da ih povežu sa nekim vidljivim promenama na nebu, sa Suncem, Mesecom i zvezdama. Mnogo noći i dana provodili su tadašnji astronomi, astrolozi, vračevi, proroci i ostalo sveštenstvo gledajući nebo i uočavajući pravilnosti.

Da bi upoznali kalendare moramo pre toga da upoznamo neke od osnovnih astronomskih pojmova i veličina, na kojima se ti kalendari baziraju. Verovatno jedan od najvažnijih pojmova je tropska godina.

Tropska godina je srednji vremenski razmak između dva uzastopna prolaska Sunca kroz gama tačku (tačka prolećne ravnodnevnice), ili rečeno jednostavnije – vreme između dva početka proleća. Njena vrednost iznosi 365,242190419 dana (oko 365 dana 5 časova i 50 minuta). Možda ste već primetili jedan od skoro nerešivih problema na putu ka tačnom kalendaru – ovoliko decimala, ali to nije kraj! Tropska godina nije konstantna, njeno trajanje odstupa od srednje vrednosti i po nekoliko minuta. Takođe, tropska godina je sve kraća i kraća, tokom jednog ljudskog veka nastane promena na šestoj decimali!

Možda deluje da je ovo malo i zanemarljivo ali to je razlog zbog koga niko nikada neće moći da napravi apsolutno tačan kalendar, cilj svakog tvorca kalendara je se kalendarska godina što više približi tropskoj godini. Istovremeno, ove promene u trajanju tropske godine i jedan su od razloga što se stari kalendari stalno zamenjuju novim, tačnijim.

Druga dva značajna pojma vezana su za Mesec. Pre svega to je sinodički mesec – vreme koje je potrebno za jedan pun ciklus Mesečevih mena (period između dva mlada Meseca). I ovaj vremenski interval nije konstantan, u proseku traje 29,5 dana (uz odstupanje od nekoliko sati). Kao i trajanje tropske godine tako se i trajanje sinodičkog meseca menja tokom vremena. Kružeći oko Zemlje Mesec se stalno udaljava i potrebno mu je sve više i više vremena da obiđe oko naše planete. Iz ovog razloga ni kalendari bazirani na sinodičkom mesecu ne mogu da budu apsolutno tačni. Sinodički mesec određuje lunarnau godinu – period od 12 srednjih sinodičkih meseci. Ova godina je kraća od tropske godine za oko 11 dana.

Na osnovu „etalona“ godine svi kalendari mogu se podeliti u tri osnovne grupe:

solarni – trajanje kalendarske godine teži trajanu tropske godine (julijanski, gregorijanski, Hajamov kalendar)
lunarni – trajanje kalenarske godine teži trajanju lunarne godine (neki arapski kalendari)
lunarno-solarni – kalendarski mesec usaglašen je sa lunarnim mesecom a kalendarska godina sa tropskom godinom (kineski, japanski, vijetnamski, jevrejski kalendari)
Tokom istorije Evropskih naroda najveći značaj imali su julijanski i gregorijanski kalendar. Istorija ova dva kalendara počinje u starom rimu. Kalendar starih rimljana bio je lunarni. Godina tog kalendara bila je kratka, trajala je 304 dana, i bila je podeljena na 10 meseci. Prema tom kalendaru godina je počinjala 1. marta. Rimski kralj Numa Pompilije (753 – 673 god. pre nove ere) godini je dodao još dva meseca i tada je godina trajala 355 dana. Da bi se kalendarska godina izjednačila sa Sunčevom povremeno je dodavan trinesti, prestupni, mesec. Nije postojalo nikakvo pravilo za dodavanje ovog meseca i to je bila politička odluka – kada je bilo potrebno produžiti mandat nekom konzulu dodavan je mesec. Poslednja godina ovog kalendara poznata je pod nazivom „poslednja godina zabune“ i trajala je „samo“ 445 dana.